Van democratie naar dictatuur
De Duitsers maakten hun eerste democratische republiek kapot. Hoe lieten ze dat gebeuren? In een aangrijpende documentaire wijzen historici naar enkele sleutelfiguren én het volk.
Het losbandige Berlijn had 100 jaar geleden, evenals deze twintiger jaren, een enorme aantrekkingskracht op vrije, creatieve geesten uit allerlei windstreken. Acteurs, schrijvers en muzikanten, en alles daartussenin.
Een onbekende 29-jarige actrice, de latere Hollywood-ster Marlene Dittrich, maakte haar debuut op het witte doek. Toneelschrijver en dichter Bertold Brecht bracht theaters in vervoering. En ook auteur Erich Kästner streek in Berlijn neer.
Dansen op een vulkaan, zo voelde Berlijn in de jaren 20 van de vorige eeuw. In alle lagen van de samenleving borrelde het. De Weimarrepubliek was een piepjonge, fragiele democratische rechtstaat. Zuchtend onder de zware herstelbetalingen en, later, de Beurskrach.
Het politieke midden bestaande uit sociaaldemocraten en liberalen, bereid om met elkaar te regeren, slonk met de jaren. Op het mislopen van tweederde meerderheden, volgden meerdere verkiezingen.
Op extreemlinks droomden gewelddadige communisten van een totalitaire staat à la de jonge Sovjetunie. Aan de andere kant kwamen de nazi’s, onder leiding van Adolf Hitler, met veel geluk op. De bruinhemden van SA hielden toen al jarenlang huis.
Aan de hand van Duitslands beste historici wordt de ondergang én ondergang van de Weimarrepubliek fijntjes geduid. In een meeslepende documentairereeks van vier afleveringen, te zien op tv-zender ZDF, vertellen zij waar het misging.
Met angstaanjagende kleurbeelden, van druk bezochte partijbijeenkomsten in Breslau (het huidige Wrocław) en München. Alsook van het Berlijnse vliegveld Tempelhof dat rood aanloopt door ontelbare nazi-armbanden, in een zee van vlaggen.
Massabijeenkomsten als effectief propagandamiddel. Verspreid in bioscopen, kranten en op de radio. Allemaal in de tang van de nazi’s.
Met belangrijke bijrollen voor de anti-democratische conservatieve Rijkspresident Paul von Hindenburg en diens Rijkskanselier Franz von Papen. De stokoude veldmaarschalk Von Hindenburg kreeg al gauw spijt van de handreiking aan Hitler.
De onvermijdelijke vraag, waarover de historici zich nu nog het hoofd breken: hoe doorslaggevend was de stem van het volk nu?
Tipje van de sluiter: toch best bepalend.
Dankzij laagdrempelige documentaires als deze hoopt Duitsland de naoorlogse Erinnerungskultur levend te houden. Opdat het niet nog een keer zo misgaat.
Kortom, gaat dat zien!